شدم كه فيلم كامل نيست و تنها حدود نيمى از كتاب را دربرمىگيرد . آقاى اشك شيرين با بررسى بيشتر آن ، گفتند كه اصل نسخه نيز ناقص است . بنابراين تصميم قطعى خود را گرفتم و با يك نسخهء خطى كامل به عنوان نسخه اساس ، يك نسخهء عكسى ناقص ، و ترجمه انگليسى كار خود را آغاز كردم . درباره اين نسخه‌ها بعدا توضيح بيشترى خواهم داد . « 1 » زندگانى مؤلف و مندرجات كتاب او دربارهء زندگانى مؤلف و محتوا و ارزش تاريخ رشيدى ، مصحح انگليسى به تفصيل در مقدمهء خود سخن گفته و من براى اجتناب از تكرار مطالب ، صرفا به ذكر چند نكته اكتفا مىكنم . محمد حيدر پسر محمد حسين گوركان از طايفهء دوغلات و شاخه‌اى از مغولان چغتايى است كه به ميرزا حيدر معروف بوده است و نياكان او در خدمت خواقين مغول چغتايى ، سمت اميرى يا وزيرى داشته‌اند . ميرزا حيدر در 905 هجرى متولد شد و پس از قتل پدرش به فرمان شيبك خان ، طى يك سلسله حوادث از مرگ حتمى نجات يافت « 2 » و پس از آن‌كه مدتى را نزد بابر گذراند به سلطان سعيد خان پيوست و بيشتر عمر خود را در خدمت اين خان مغول سپرى ساخت . پس از مرگ سلطان سعيد خان ، وى به نزد كامران ميرزا و از آن‌جا به حضور ناصر الدين همايون پادشاه ، پسران بابر ، رفت . پس از شكست همايون از شير شاه افغان ، ميرزا حيدر از او رخصت خواست و به كشمير رفت و بعد از غلبه بر آن‌جا ، مدت ده سال در كشمير به نام نازك شاه يا نادر شاه حكومت كرد و سرانجام در 957 كشته شد . « 3 » تاريخ تأليف كتاب بين سالهاى 948 تا 953 بوده است . بدين ترتيب كه ميرزا حيدر ابتدا در 948 به تحرير تاريخ مختصر پرداخته و در 953 « تاريخ اصل » را به اتمام رسانيده است « 4 » . البته خود مؤلف به طور دقيق تاريخ اتمام « تاريخ اصل » را « سلخ ذو الحجه سنه اثنا

--> ( 1 ) . ر . ك : همين كتاب ، ص بيست و شش تا بيست و هشت . ( 2 ) . ر . ك : همين كتاب ، ص 336 - 338 ، 343 - 349 و 357 - 361 . ( 3 ) . ر . ك : پيوست يك . ( 4 ) . ر . ك : همين كتاب ، صص 189 - 191 .